Nicolas Musty maakt gadgets van wat de brillenindustrie heeft achtergelaten

De in Brussel gevestigde brillenjager tovert vergeten fabrieksvoorraden, onafgewerkte onderdelen en industriële archieven om tot eigentijdse monturen. Zijn nieuwste initiatief: een tijdelijke winkel in Marseille en een nieuw model, ontworpen in samenwerking met Focus Focus.

Heb je je ooit afgevraagd of een bril net als een vergeten kistje vintage wijn ontdekt zou kunnen worden, begraven in een archief, wachtend om ontkurkt en opnieuw ontdekt te worden?

Voor Nicolas Musty, oprichter van het in Brussel gevestigde Bidules, dit is minder een romantische fantasie dan wel dagelijkse kost. Zijn bedrijf doorzoekt de kelders, zolders, opslagruimtes en verlaten fabrieken in de historische brillenproducerende regio’s van Europa, op zoek naar monturen en onderdelen die nooit bij een klant zijn terechtgekomen.

Sommige vondsten zijn complete brillen. Andere komen binnen als onafgewerkte metalen constructies, losse pootjes, scharnieren, glazen of anonieme monturen die een halve eeuw in een houten kist hebben doorgebracht. Bidules koopt wat het de moeite waard vindt om te bewaren, en repareert, past aan, coateert, assembleert of transformeert het vervolgens in zijn Brusselse atelier.

“We kopen complete frames, onbewerkte metalen frames die nog moeten worden gecoat en reserveonderdelen om weer in elkaar te zetten – alles wat we interessant vinden en waarvan we denken dat het nog een kans verdient.“

De glazen die hieruit voortkomen zijn noch traditionele vintage, noch nieuw vervaardigde mode. Ze bevinden zich op een interessanter terrein: voorwerpen uit het verleden die technisch en cultureel nieuw leven zijn ingeblazen voor het heden.

In september van dit jaar heeft die filosofie de sprong naar het zuiden gemaakt. Bidules heeft in samenwerking met een onafhankelijke brillenboetiek zijn eerste tijdelijke vestiging in Marseille geopend Focus Focus. Centraal in het project staat mod.468, een frame dat gezamenlijk is ontwikkeld op basis van een voorraad onafgewerkte fronten uit de jaren ’70 en met de hand is samengesteld met behulp van originele onderdelen.

Een erfenis, geen moodboard

Het verhaal van Bidules begon niet met een merkpositionering, een trendvoorspelling of de wens om weer een nieuw brillenmerk te lanceren.

“Het is geen hogere wiskunde. Ik heb bewondering voor wat er de afgelopen 150 jaar op het gebied van brillen en optiek is bereikt: de sector, de onbekende verhalen, de merken, de voorwerpen en de mensen die het veranderende landschap ervan hebben gevormd. Ik wil altijd werken met wat er al is.”

Dat instinct is geworteld in vier generaties familiegeschiedenis. Musty groeide op in de buurt van de optiekzaak die zijn overgrootvader in 1934 in Zuid-België had geopend en die vandaag de dag nog steeds door zijn moeder wordt gerund.

In die winkel leerde hij de kleine, pragmatische manieren van vernieuwing die onafhankelijke opticiens vroeger vanzelfsprekend toepasten. Onverkochte brilmonturen konden worden voorzien van getinte glazen en zo worden omgetoverd tot zonnebrillen voor de zomer. Een beschadigd montuur werd gerepareerd in plaats van weggegooid. Producten werden op maat gemaakt, aangepast en verkocht omdat de opticien vertrouwen had in de kwaliteit ervan, niet omdat een marketingkalender een nieuwe collectie vereiste.

“Ik denk dat ik tot die generatie behoor die gelooft dat je met die goede oude potten de lekkerste soep maakt, maar maak hem dan wel pittig, alsjeblieft.”

Voor Musty betekenden deze werkwijzen meer dan alleen een les in duurzaamheid. Ze stonden symbool voor een vorm van onafhankelijkheid: de vrijheid om op een andere manier een selectie samen te stellen, een eigen visie te ontwikkelen en een hechtere band met de lokale gemeenschap op te bouwen.

“Repareer, pas aan, knutsel eraan, verkoop producten waarin je vertrouwen hebt. Probeer de snelste manieren te vinden. Dat is altijd al een deel van mijn leven geweest. Ik geloof dat dit nog steeds terug te vinden is in de kleine, onafhankelijke winkeltjes die vandaag de dag een bezoek waard zijn.”

Bidules begon met ongeveer 100 ongebruikte monturen die in de kelder van het ouderlijk huis waren gevonden: modellen uit de jaren ’80 en ’90 van merken als Metzler, Rodenstock, Neostyle en Cazal. Van daaruit reisde Musty in 2013 naar de Franse Jura en in 2018 naar Cadore, in Noord-Italië.

Die reizen brachten hem in aanraking met iets dat verder reikte dan alleen vintage-esthetiek. De fabrieken, onderaannemers en kleine producenten die hij tegenkwam, vormden een industrieel landschap dat grotendeels was verdwenen en waarmee generaties aan vakkennis verloren waren gegaan.

“Ik kon me er nooit meer uit terugtrekken. De geschiedenis en het erfgoed van deze kleine en middelgrote fabrikanten en toeleveranciers hebben een diepe indruk op me gemaakt.”

Het archief als toeleveringsketen

Op de vraag wat Bidules onderscheidt van traditionele brillenmerken en -winkels, geeft Musty een antwoord dat kenmerkend zuinig is:

“Zeg het maar.”

Het duidelijkste verschil is wellicht dat Bidules de gebruikelijke volgorde in de branche omdraait. Een traditioneel merk ontwerpt een seizoenscollectie, geeft opdracht tot nieuwe productie en creëert vraag rond de daaruit voortvloeiende voorraad. Bidules begint met wat er al is – vaak in onvoorspelbare hoeveelheden en in onvoorspelbare staat – en bouwt van daaruit zijn product, verhaal en commerciële propositie op.

Het inkoopproces van het bedrijf is een combinatie van industrieel onderzoek en speurwerk. De voorraad kan afkomstig zijn van een fabriek die haar deuren heeft gesloten, een failliete distributeur of de vergeten opslagruimte van een optiekzaak.

“Ze zijn meestal afkomstig van failliete fabrieken, groothandels of optiekzaken. Maar er zijn ontelbare verhalen.”

Een aanwijzing kan naar voren komen via archiefonderzoek en systematische telefoontjes, via een vaste contactpersoon in de regio of via een telefoonnummer dat op een bierviltje is gekrabbeld.

“Dat kan een telefoonnummer zijn dat op een onderzetter in een bar is geschreven, huis-aan-huisbezoeken, systematisch bellen op basis van gegevens, of een tussenpersoon met wie we in de loop der jaren een band hebben opgebouwd.”

Tijdens een reis naar Oyonnax leidde een toevallig gesprek met een voormalige fabrieksmonteur Musty naar honderden monturen die tussen de jaren ’50 en ’80 waren vervaardigd door leden van SOLO, de Société Oyonnaxienne de Lunetterie et d’Optique, een coöperatie die was opgericht door Franse fabrikanten, waaronder Max Pittion, Renor, Bouvier-Jacquiot en Grosfilley.

Andere ontdekkingen zijn niet direct bruikbaar. Wat betreft de FRONTs-project, opende Bidules een ongemarkeerde kist met daarin 220 ‘crown-panto’-montuurfronten uit het midden van de vorige eeuw. Na inspectie bleken er slechts ongeveer 50 geschikt te zijn. Het team moest vervolgens bijpassende vintage pootjes, scharnieren, schroeven en klinknagels zien te vinden, voordat ze leerden hoe ze de uiteenlopende onderdelen veilig in elkaar konden zetten.

Het archief is dan ook meer dan alleen een esthetische referentie. Het fungeert als Bidules’ toeleveringsketen, onderzoeksafdeling, onderdelenbibliotheek en ontwerpstudio.

Toen het logo waardevoller werd dan het voorwerp zelf

Musty beschouwt Bidules als een reactie op een structurele verschuiving in de optische industrie.

“Vijftig jaar geleden heeft de opkomst van branding en marketing – waarbij in feite een logo op de pootjes werd aangebracht – ervoor gezorgd dat de intrinsieke waarde losgekoppeld raakte van de marktwaarde.”

Dankzij licentieovereenkomsten konden modehuizen hun naam uitbreiden naar brillen, maar Musty stelt dat de waargenomen waarde van het product steeds meer werd gekoppeld aan logo’s, reclame en merkbekendheid, in plaats van aan materialen, productietechnieken of duurzaamheid.

Volgens hem heeft het aantal tussenpersonen dat fabrieken, opticiens en klanten van elkaar scheidt, die kloof vandaag de dag nog vergroot.

Zijn voorstel is niet om elk oud frame te romantiseren of elke hedendaagse fabrikant af te wijzen. Het is bedoeld om de kloof tussen vakkennis, productie en consumptie te verkleinen.

“Ik zou het geweldig vinden als opticiens, en misschien ook eindklanten, zich zouden verenigen in coöperaties, naar lokale fabrieken zouden gaan en meer risico’s zouden nemen en nieuwe wegen zouden inslaan. Dat zou voor iedereen veel leuker zijn en veel meer toegevoegde waarde opleveren voor alle betrokken partijen.”

Achter de humor schuilt een scherpe analyse van de polarisatie op de markt. Musty is van mening dat echt goede producten en gespecialiseerde diensten voor steeds minder mensen toegankelijk worden, terwijl het goedkoopste segment vooral blijft concurreren door nog goedkoper te worden op het gebied van materialen, productie en service.

“De maatschappelijke kloof is enorm. Goede producten en diensten zijn alleen nog maar toegankelijk voor een steeds kleinere groep, de goedkoopste worden in alle opzichten steeds goedkoper, en er zijn steeds minder goede aanbiedingen in het middensegment.”

De aanpak van Bidules is gebaseerd op selectie, technische kennis en persoonlijke service, in plaats van op omvang. Het bedrijf weigert bovendien zijn duizenden gearchiveerde monturen te reduceren tot een conventionele e-commercecatalogus. Pasvorm, afstelling, oogonderzoeken en de relatie tussen een montuur en een bepaald gezicht blijven centraal staan in zijn bedrijfsmodel.

Marseille en het ontstaan van mod.468

De samenwerking met Focus Focus is zowel strategisch als esthetisch gezien een logische keuze. Focus Focus, gevestigd in het zesde arrondissement van Marseille, profileert zich als een alternatief voor een brillenmarkt die wordt gedomineerd door massamerken.

Het assortiment bestaat voornamelijk uit onafhankelijk vervaardigde monturen, gespecialiseerde materialen en producten uit Frankrijk, Italië en Japan, terwijl in het eigen atelier polijsten, lassen, zandstralen, restaureren en het aanbrengen van een tint worden uitgevoerd. Net als Bidules beschouwt Focus Focus de opticien als een curator en technicus, en niet louter als een verkooppunt.

Hun gezamenlijke aanpak komt tot uiting in mod.468.

Het frame ontstond niet als een schets of een trendvoorspelling, maar als een voorraad onvoltooide fronten die in de jaren zeventig waren vervaardigd. Bidules en Focus Focus ontwikkelden het uiteindelijke ontwerp en assembleerden het met de hand, waarbij ze gebruik maakten van originele scharnieren met draadkern en andere onderdelen uit de restvoorraad.

Het resultaat is zowel een archiefstuk als een hedendaagse samenwerking. Het laat zien hoe restvoorraad meer kan zijn dan alleen maar doorverkoop: bestaande materialen vormen het uitgangspunt voor nieuwe creaties, zonder dat ze hun industriële geschiedenis verliezen.

De mod.468-lanceringsankers (ONDERWEG), de tijdelijke winkel van Bidules in Marseille op 88 Boulevard Vauban, 13006 Marseille, geopend van 4 tot en met 26 september 2026, van dinsdag tot en met zaterdag van 11.00 tot 19.00 uur.

Voor dit project zijn meer dan 250 frames uit de voorraad, daterend uit de jaren ’40 tot begin jaren 2000, vanuit Brussel aangevoerd.

De opening breidde het verhaal uit tot buiten de wereld van de brillen. Een tentoonstelling, samengesteld in samenwerking met Posterita, bracht werk samen van ontwerpers Arnaud Eubelen en Melissa Mariller en fotografe Mathilde Hiley, terwijl kunstenares Céline Chiasera een live-optreden verzorgde. Hierdoor kwam de pop-up ergens tussen een brillenwinkel, een designtentoonstelling en een tijdelijk cultureel archief in te staan.

Het is niet de eerste samenwerking tussen de twee bedrijven. Focus Focus behoort tot de internationale distributeurs van het eerste boek van Bidules, 3000 dagen aan archiefmateriaal over de optiek- en brilmonturenindustrie. Deze publicatie, die voortkomt uit een archief waarmee het team in 2018 is begonnen, belicht vergeten merken, hulpmiddelen, voorwerpen en personen uit de optiekbranche.

De waarde van wat de sector heeft achtergelaten

In een sector die gewend is innovatie te associëren met nieuwe productie, stelt Bidules een andere benadering voor.

Vernieuwing kan voortkomen uit onderzoek. Ontwerp kan beginnen met beperkingen. Een montuur kan aantrekkelijk worden, niet omdat een logo een kunstmatige schaarste creëert, maar omdat de materialen, de constructie en de manier waarop het weer in omloop komt, niet zomaar kunnen worden nagebootst.

Voor Musty draait de toekomst van Bidules niet per se om het uitgroeien tot een conventioneel wereldwijd brillenmerk. Het gaat om het uitbreiden van het archief, het behouden van meer industriële kennis en het creëren van nieuwe ontmoetingen tussen vergeten voorwerpen en de mensen die ze zullen dragen.

“Het zou geweldig zijn om duizenden onbekende verhalen te delen en miljoenen ondergewaardeerde brillen te ontdekken.”

Of die brillen nu worden gevonden via gegevens, via een tussenpersoon, in een oude krant, in een verlaten fabriek of bij een vreemdeling in een bar, doet er bijna net zo veel toe als het uiteindelijke voorwerp zelf. Elke vondst voegt weer een stukje toe aan een industriële geschiedenis die in de officiële verhalen over de mode vaak over het hoofd is gezien.

Met andere woorden: de toekomst van brillen hoeft misschien niet helemaal vanaf nul te worden vervaardigd. Nicolas Musty denkt dat die misschien al in een kelder ligt te wachten: stoffig, onafgewerkt en klaar voor een nieuw leven.